Tag: Ч. Айтматов

“Айтматов” академиясынын жаӊы академиктери аныкталат

2014-жылдын 11-октябрында Ч. Айтматов негиздеген “Диалог Евразия” платформасы жана Коомдук Айтматов академиясы биргеликте жаӊы академиктерди аныктап, аларга дипломдорун тапшыруу аземин уюштурат. Коомдук Айтматов академиясынын президиуму 2014-жылдын 1-августундагы чечими менен кыргыз адабиятын, маданиятын өнүктүрүүгө, бүткүл дүйнөлүк жазуучу Чыңгыз Айтматовдун чыгармаларын коомчулукка кеңири жайылтууга кошкон зор салымы жана жигердүү чыгармачылык иштери үчүн Кыргыз эл жазуучулары Бексултан Жакиев,




«Эки кыргыз жөнүндө англисче китеп жазам»

Жефф Лили 2007-жылга чейин үч жыл Эл аралык республикалык институттун Кыргызстандагы өкүлү болуп иштеген. Чыңгыз Айтматовдун чыгармалары, өмүр баянын изилдеп, маалымат топтоп жүрүп, көп жылдар “Азаттык” радиосунда иштеген Азамат Алтайдын баскан жолуна да кызыгып калат. “Азаттык»: Чыңгыз Айтматов менен Азамат Алтай тууралуу китеп жазуу идеясы эмнеден башталды? Жефф Лили: Эң башында мен Чыңгыз Айтматовдун өмүр




Айтматовдун жолу тосулганбы?

Чыңгыз Айтматов менен сыймыктанбаган бир да кыргызстандыкты кездештирбедим. Баарыбыз Айтматовду Кыргызстанды, кыргызды дүйнөгө тааныткан улуу жазуучу, дипломат, мамлекеттик ишмер деп билебиз. Бирок кимибиз Айтматовдун алгачкы төрт-беш чыгармасын шыр атай алабыз? Алар кайсы тилде жазылган? 1963-жылдан 1978-жылга чейин калемгердин чыгармалары эмне үчүн кыргыз тилинде жарык көрбөдү? Бул суроолорго залкар жазуучунун чыгармачылыгын изилдеген айрым адабиятчылар менен биографтар




Караев: Чыңгыз мени сактап калган

Өзбекстандык география илимдеринин доктору жана Айтматов таануучу Сүйүн Караев жизактык кыргыздардан. Жашы 90го таяп калса да Караев бүгүн Ташкенде жетекчилик кызматта ишин улантууда. Географ аксакал жакында Бишкекте Кыргыз каганаты боюнча эл аралык конференцияда Чыңгыз Айтматов боюнча доклад жасады. «Азаттык» менен маегинде Караев сөзүн Чыңгыз Айтматовдон жашы улуу экендигин айтуудан баштады. Сүйүн Караев: Мен документим боюнча




Владимир Санги: Өрдөк жөнүндөгү нивхи жомогу «Ала Дөбөттүн» өзөгү болду (уландысы)

(Башталышы бул жерде) — «Ала дөбөт» алгачкы ирет жарык көргөндө коомчулук кандай кабыл алды? Владимир Михайлович, ошол учурдагы адабиятчылардын чөйрөсү жана окурмандардын чыгармага болгон көз карашы жөнүндө мүмкүн болушунча айтып берсеңиз? Анткени, азыркы окурмандарга муну билүү абдан кызыктуу жана маанилүү дагы… — Ал учурда жаңыдан жарык көргөн ар бир чыгарма адабиятчылардын көз жаздымында калчу эмес. Басмаканадан




“Бешиктен чыккан” беш чыгарма

Ч.Айтматовго арналган илимий эмгектер, кудайга шүгүр, азыр өзүнчө бир китепкана болуп калбадыбы. Ошентсе да… Айтматовдун да айдыңында айдалбай калган “ала жерлер” калыптыр. Анын орус басылмаларында жарык көргөн алгачкы беш аңгемеси (“Газетчи Дзюйо”, “Ашым”, “Мы идём дальше”, “Сыпайчы”, “На богаре”) алиге чейин айтматов таануучулардын назарына илинбей, жазуучунун “көздү уялткан” башка шедеврлеринин “көлөкөсүндө” калып келгенине эч ким




Владимир Санги: Өрдөк жөнүндөгү нивхи жомогу «Ала Дөбөттүн» өзөгү болду

Орустун таланттуу жазуучусу Антон Павлович Чехов өмүрүнүн бир үзүмүн Сахалинде өткөрүп, күн чыгыш аралындагы жашоону өзүнүн чыгармаларында калтырганын мектептен окугам. Кийин Сахалиндеги түпкүлүктүү нивхи элинен чыккан Владимир Михайлович Сангинин чыгармалары менен таанышып, балалык кыялымда керемет аралды көрсөм деп эңсегем. Орто жашка жакындаганымда ошол кыялым орундалып, туз насип буюруп Сахалинде бир жыл жашадым. Ошол жылы Кыргызстанда




Кузнецов: Айтматов эки каада-салтты айкалыштырган

Орус адабият таануучусу Феликс Кузнецов “Азаттыкка” Айтматов феномени тууралуу айтып берди. Октябрь айынын соңунда Москвада залкар жазуучу Чыңгыз Айтматовго арналган маданий кече өттү. Анда орус маданият ишмерлери жазуучунун мурастарынын жаш муундарды тарбиялоодо мааниси зор экенин белгилешип, “Айтматовду окуйбуз” аттуу программаны иштеп чыгууну сунушташты. Алардын катарында “Азаттыкка” убакыт бөлүп, маек берген адабият таануучу жана сынчы Феликс




Түркияда Айтматов Нобелге көрсөтүлгөн

12-декабрда Анкарада Чыңгыз Айтматовду эскерүү кечеси өтөт. Аны Кыргызстандын Түркиядагы элчилиги, Евразия жазуучулар биримдиги, Түрк өкмөтүнүн алдындагы чет өлкөлүк түрктөр жана бир тууган элдер башкармалыгы жана Кыргыз достук маданият коому уюштурууда. Коомдун негиздөөчүлөрүнүн бири, Анкара университетинин профессору Гүлзура Жумаканова Айтматовдун Түркия менен байланыштары тууралуу айтып берди. — Мен Түркияда 20 жылдан бери иштеп жүрөм. Бул




Айтматова: Күмбөздү бүтүрө албай жатабыз

Быйыл өкмөт залкар жазуучу Чыңгыз Айтматовдун 85 жылдыгын белгилөө тууралуу токтом кабыл алган. Буга даярдык кандай, эмне иштер бүтүүдө? «Азаттыкка» бул тууралуу жазуучунун карындашы Роза Айтматова маек курду. — Роза айым, Айтматовдун 85 жылдыгына арналган иш-чаралар Кыргызстанда пландаштырылганбы? Кандай иштер болуп атат?Айтматовду эскерүү, анын чыгармачылыгын кайра жандандыруу жагы кандай болууда?  — Мени тынчсыздандырган нерсе —




Айтматов калтырган кенч

10-июнда залкар жазуучу Чыңгыз Айтматов дүйнө салганына беш жыл болду. Бул күнү окурмандар менен Айтматов таануучулар жазуучунун адабий мурастарын жана алардын барк-баасын кайрадан кепке алышты. Чыңгыз Айтматовдун жарык көрө элек жаңы чыгармалары бар экендиги тууралуу маалыматты алгачкылардан болуп коомчулукка анын кызы, Жогорку Кеңештин депутаты Ширин Айтматова былтыр айтып чыккан эле. Ал атасынын архивдик материалдарынын ичинде




Ысык-Көлдү сагынуу

Кыргыз журтчулугу гана эмес, дүйнөлүк адабият сүйүүчүлөрү сүйүп окуган керемет чыгармаларды жараткан залкарыбыз Чыңгыз Айтматов 2008-жылы 10-июнда бул өмүр менен кош айтышкан. Чыңгыз ага тирүү болсо, быйыл 85 жашка чыкмак. Анын Гүлнур Сатылганова ырдап жүргөн «Ысык-Көлдү сагынуу» аттуу ырдын сөзүн Чыңгыз Айтматов жазганын көпчүлүк биле бербес чыгар. Обону композитор Муратбек Бегалиевге таандык. Мына ошол ыр




Мухтар Ауэзов – эки өлкөнүн орток жазуучусу

“Мен башка элдердин босогосун эки улуттук ыйык нерсе менен аттайм, бул “Манас” жана Мухтар Ауэзов” – бул сөздөр Чыңгыз Айтматовго таандык. Казактын классик жазуучусу Мухтар Ауэзов кыргыз адабиятына опол тоодой салым кошкон. Айрыкча, “Манас” эпосун иликтеп, жайылтуудагы эмгеги ат көтөргүс. 8-апрелде Жусуп Баласагын атындагы улуттук университетте Мухтар Ауэзовду эскерүү кечеси өттү. Кыргыз жана казак. Кылымдар




Гүзел Айтматова: Жазуучунун переделкинодогу үйү боюнча сот иши жылдырылды

Улуу жазуучу Чыңгыз Айтматовдун Переделкино (Москва) жазуучулар айылындагы үйү боюнча сот иши кайтадан кийинкиге калтырылды. Бул тууралуу жазуучунун келини Гүзел Айтматова «ВБ»га билдирди. Декабрь айынын акырына белгиленген сот иши үстүбүздөгү жылдын январь айынын аягына жылдырылган. Москва шаарында жашаган Айтматовдун жакындары менен Эл аралык адабият фонду соттошууда. Айтматовдун жакындары жазуучунун керезин аткаруу үчүн аталган жердеги үйүн




“Айтматовдун буту басып кирген жерге жакшылык кошо кирчү”

(Башталышы өткөн сандарда) Сооронбай Дыйканов менен маек. -Москвада Айтматовду коштоп жүргөнүңүздө ал кишинин келип-кетиши, жайгашы жагынан проблема деле болбосо керек? -Чыңгыз Айтматовдой улуу инсандын Москвага келиши эч байкалбай калчу эмес. Москва дүйнөдөгү ири илимий жана маданий борборлордун бири. Аны ким болбосун тосуп алып, сыйын көрсөтүүгө даяр болчу. Бирок, кайрадан эле баягы кыргыздар Айтматовду барктап-баалабаганын мындан




Айтматовдун акыркы адашуусу

(Уландысы. Башы) Айтмакчы, айтматовдук пафостуу баш сөздөн соң айрым жергиликтүү адабиятчылар Сейталиевдин каарманын «Жамийланын сиңдиси» деп аташып, комплиментардуу пикирлер толуп кетти эле. Бирок көп өтпөй ал повесть такыр унутулду да, калды. Башкача айтканда, «эжеси» Жамийла алиге чейин «жаш» бойдон калып, ал эми анын «сиңдиси» дароо эле туулбай жатып, аркы дүйнөгө кеткен сыяктанып калды!




Айтматовдун махабат тууралуу чыгармасы табылды

Айтматовдун жарык көрө элек романы табылды. Бул тууралуу “Азаттыкка” жазуучунун кызы Ширин Айтматова билдирди. “Жер жана флейта” романынын кол жазмасын Айтматовдун үй-бүлөсү жазуучунун иш бөлмөсүндөгү кагаздарды ирээттеп жаткан учурда табышкан. — Ширин, адегенде кол жазма кандай жагдайда табылганын айтып берсеңиз. — Мен Айтматовдун буга чейин белгисиз кол жазмасы табылганы тууралуу июнь айында эле, өлгөн күнүнүн




Айтматовго болгон сагыныч же анын кусалыкты жазган асыл ойлору

Айтматов ааламынан баарын тапса болот. Мага Айтматовдун чыгармачылыгы турган турушу менен поэзия катары туюлат. Карапайымдык, жөнөкөйлүк, дирилдеген сезимдер, ошол эле учурда даанышмандык, бийик интеллект бири-бирине ширелишип кеткен. «Ак жаан» повестинен баштап «Тоолор кулаганда» романынан ар бир айылдык кыргыз өз балалыгын, жүрөгүн кытыгылаган сезимдерди, шайыр жеңелерди, өкүнүчкө айланган аселдерди көз алдына тартып, ал күндөрдү сагынып, кусаланып




Айтматовдун акыркы адашуусу же түбөлүктүүлүк фонундагы портретке штрихтер

Ошентип, Чыңгыз Айтматовдун дүйнөдөн кайтышы менен бирге кыргыз улуттук адабиятынын тарыхындагы «кыргыз совет адабияты» деп аталган (ал эгемендик доорунда да жашагандыгына, соңку эки романын: «Тавро Кассандры», (1994), «Вечная невеста» (2006) жаңы социалдык-саясий шарттарда жаратканына карабастан) артта зор из калтырган бир глобалдуу доор аяктап, адабияттын өнүгүү тарыхындагы жаңы барак ачылды.  Жазуучунун чыгармачылыгы мурдатан эле дайыма коомдук




Дөө-шаалар эрөөлү: Касым-Аалы-Чыңгыз

Кыргыз тарыхындагы идеологиялык кармаштардын эң чоңу — ХХ кылымдын башында Касым Тыныстанов менен Аалы Токомбаевдин, андан соң ошол эле Аалы Токомбаев менен Чыңгыз Айтматовдун ортосунда болгон. Ар бир доордун өзүнө жараша логикасы, кан кызыткан талаш-талаштары, конфликттери болот тура. Маселен, байыркы Грекияда Сократ менен Платон философиянын өзөктүү маселелери боюнча талашып-тартышканы жакшы белгилүү. Ѳз оюнан, ишениминен эч качан