Tag: Кыргыз

Кыргыз, өзбек жана башка элдердеги окшош этнонимдер

Түрк тилдүү элдердин тарыхын, анын ичинде алардын уруулук курамын, өзара байланыштары менен мамилелерин, этникалык жана жуурулушуу процесстерин,  этникалык жалпылыктарды изилдөө тарыхый кылдаттыкты талап кылат. Анткени, айрыкча түрк элдеринин этникалык курамында бири-бирине окшош келген этнонимдер көп кездешет. Белгилүү окумуштуулар: И.Молдобаев, О.Каратаев, Б.Кармышева, С.Абрамзон ж.б. бир катар тарыхчылардын изилдөөлөрүндө Саян-Алтай, Урал, түрк элдериндеги окшош этнонимдер болгондугу аныкталган.




Кыргыздардын тукумсуздукка каршы ырымдары

Келиндин түшкөн жеринде орун-очок алып, өз ордун таап отуруп калуусунун негизги шарты — бала-чакалуу болуусу саналат. Анын боюна бүтүүсүн кайын журту да, төркүндөрү да чыдамсыздык менен күтүшкөн.




Кыргыз кыйырын далилдеген геокарта же германиялык Доктор Шолборктун көз жашы жана советтик тарыхчылардын жалганы

Кыргыздардын жашоо мейкиндиги убагында эки континентти кучагына алгандыгын тарыхта KIRGISEN REICH (Кыргыз империясы) деген ат менен белгилүү болгондугун айгинелеп турган тарыхый-географиялык картаны назарыңыздарга сунуштамакчыбыз. Албетте, бул маалымат тарыхый баалуулугу менен бизге маанилүү, ошондуктан атуулдук сыймыкты жогорулатуу менен өзүбүздүн улуттук күчүбүзгө ишенүү жана ошол кадырыбызга жетүү башкы максат болуп саналат. Ал үчүн ар бирибиз ошончолук эмгек




Ырысбек ЖАБИРОВ, кинорежиссёр, продюссер: “5-март – Ак калпак күнү!..”

– Ырысбек, өзүңдүн кесибиң экономист экен, анда искусствого, тактап айтканда кино тармагына кандайча ооп келдиң? – Экономист болгонум менен, жандүйнөмдө чыгармачылыкка бала кезимден эле жакынмын. Андыктан, киного капысынан эле келип калдым деп айта албайм. Айрымдар кээде суроо берип калышат: “Киного акча табуу  үчүн келсең керек?” – дешип. Жок, андай эмес. – Анда эмне үчүн? –




40 уруу өкүлдөрүнөн турган «Алтай-Кыргызстан» ат жүрүшүнүн катышуучулары Алтайга жөнөп кетишти

«Алтай – Ала-Тоо Манастын жолу менен» аттуу жүрүшкө катышуу үчүн 8-августта ат жүрүшү тобу Бишкектен Алтайды көздөй унаалар менен жөнөп кетишти. Жүрүштүн максаты — кырк уруу кыргыз элин бириктирүү, ынтымагына данакер болуу делет. Алтайдан Ала-Тоону көздөй ат жүрүшкө Кыргызстандагы кырк уруудан бирден өкүл иргелип, тандалып алынып, Алтайга атайын жөнөтүлдү. Аларды алтайлык Акай Кине  тосуп алмакчы.




«Кыргыз» деп келгем дүйнөгө…

Азыр Байдыкемин жогорудагы саптары кыргыз басмасөзүн жана интернетин каптап кетти… Кечээ жакында «Бийиктик» басмасынан чыгып келатсам Кыялбек Урманбетов жолугуп калды. Сөздөн сөз чыгып отуруп минтип атпайбы: «Бир жолу бир жыйында Байдыкеми «жамакчы» деп салдым… Сөздүн ачыгын айтыш керек да» деп калп каткырып. Ка-ап, Кыялбек, ошол эле Байдыкемин дагы бир «жамагы» бар эле: «‘Итсиң’ деди, —




ЧОКУДАЙ БОЛ, КЫРГЫЗДЫН ЖИГИТТЕРИ!

Мөгдөйт деген сайын тутанып, өчөт десе өчөшүп, сынат десе курчуп, кылымдардан келе жаткан элибиздин улуу калк экендигин тарых да, бүгүнкү күн да тастыктап келет. Элибиздин улуулугу ыр саптарында… КЫРГЫЗДЫН ЖИГИТТЕРИ Байдылда Сарногоев Толкун болот деңиздин күчтүү жери, Толкундай бол, кыргыздын жигиттери! Токсон тогуз өнөрдүн ээси бол деп, Тоолук эне төрөгөн сени, мени.




Ырдан чыккан чыр

Өзбекстандын эл артисти Юлдуз Усманованын Ош коогалаңы боюнча чыгарган ырына байланыштуу Маданият министрлигинде өткөн жыйында бул ыр кыргыз коомчулугунда кыжырдануу пайда кылганы айтылды. Өзбек ырчысынын чыгармасына байланыштуу атайын эксперттик комиссия түзүлдү. Комиссияга кыргыздын чыгаан композиторлору, министрликтин өкүлдөрү кирип, Тышкы иштер министрлигине атайын кат жолдоо көздөлүп жатат. Fergana.ru сайтына жарыяланган Өзбекстандын ырчысы Юлдуз Усманованын Ош окуясына




Урматтын деми, жөндөмү, ой кумары

Адамдын адамдыгынын, адамгерчилигинин сактоочусу, өнүктүрүүчүсү — таза ой, туура түшүнүк экендигинен эч ким кыя өтө албайт. Маселе анын аң-сезимде калыптанышында. Коом турмушунда руханий дөөлөттөргө артыкчылык берилишинде. Эгерде эгемендүүлүккө ээ болгон алгачкы кездерден баштап Эл деген тарыхый улуу күчтүн, кыргыз элинин каада, нарк-насил касиеттери өлкө, мамлекет, эл турмушунун бардык жактарында тамырлангандай саясый, социалдык иштер терең, кеңири,




ЖОЛУ КАТУУ КЫРГЫЗ

«Бакдөөлөт» коомдук фондунун демилгеси менен филармониянын жыйындар залында эки күн элибиздин өнөр дүйнөсү даңазаланды. Бул өнөр аземге ураан кылып «Элибиздин келечеги — касиетинде» деген сөз алыныптыр. Дал ушундай ураандын турмушубузда биринчи жолу оозго алынып аткандыгы, менимче, бекеринен эмес. Бул — «Кыргызстан — жалпыбыздын үйүбүз» дегендей сөз эмес. Бул — Гүлнур кызыбызга ааламдан туюм-сезим аркылуу берилген




Накыл сөздөр

Көлдүн күңгөйүндө (Ысык-Көл району, Корумду айылы, Турдакун уулу Жунушбай кезегинде айыл билермандары аталып, кеп-сөзгө эгедер, мыкты карыялардан болгон. Байбичеси Мария уз, үйүнө эски салттуу нускалар мыкты сакталган). Жунушбай атанын мурунку карыялардан угуп айтаны: «Анжияндык айры сакал сынчы Сынчыбекке Бугунун атактуу манабы Боромбайдын уулу Өмүрзак: — Кадырман сынчым, бу дүйнөдө эмне жаман? — деген суроо коет.




Жоңгор-ойрот жапырыгы тууралуу омоктуу чыгарма же чоң жазуучунун баш китеби

Асанбек Стамов кыргыз тарыхнаамасында үйрөнчүк эмес. Башка бардык чыгармаларын кое салганда да бир эле «Жортуул» романын алсак, кыргыз тарыхый романистикасында да, дагы бир жаратман бар экендигине окурман эчак күбө болгон. Бирок, кыргыз болчу беле?.. Эми ал бир түзүгүрөөк чыгып калган жаңылыштык…, анын үстүнө роман эмес эле аңыз-уламыштардын жамак-жыйындысы болуп калган. Асанбек деген элден эшиткенин тизмектей




Мамлекеттүүлүктүн кайра жаралышы

(Кара кыргыз автономиясынын 85 жылдыгына карата) Мындан 85 жыл мурда 1925-жылдын биринчи жарымында Кыргыз мамлекеттүүлүгүнүн тарыхында эң орчундуу окуялар болуп өткөн. Тактап айтканда, 1925-ж. 15-январда Кара-Кыргыз облусунун түзүлгөндүгү жөнүндө Декларация кабыл алынган. Бул Декларация жарыяланган 16-январь майрам күнү катары белгиленген.




Европалыктар жана япондор кызыккан кыргыз айыл

Кадимки эле Кыргызстандагы тоолуу кыштактарынын бири… Бирок биз сиздерге баяндап бере турган айыл европалыктар менен япондордун сүйүктүү эс алуучу жерине айланган. «Алгач туризм менен алектенгендерге жолугуп, бул ишкердикти бардык жагынан изилдөөдөн баштадым. Бизнесте муну «маркетинг анализи» деп коёт. Туристтер эмнени жакшы көрөт, же эмнени жаман көрөт? Мындан соң, бир үйдү жасадым. Англиялыктар айтмакчы, үйдү жасоодо,




Кыргыз баласынын үч журту

«Береке, байлыкка мол, Ата Мекен, Жүрөккө баардыгынан жакын экен. Тянь-Шань — деген бир сөз эске түшсө, Мээ сергип, медер кылып, толкуп кетем». (Мидин)




Калпак

Калпак — бул кыргыздардын кийим-кечектеринин ичинен эң ыйыгы. Анын касиетин аны кийип жүргөндөр сезе алышат.Бул байыркы баш кийимди кийген адам илгерки бабаларынын тарыхына тамырлашып, калайык калкынын тагдырына бекем байланат. Бирок мындай сезимдер кайдан пайда болот? Калпактын ак жолтойлугу менен күчүнүн сыры эмнеде?




Түркиядагы «Кыргыз күмбөзү»

1331 жылы кадимки Түркиядагы Изник шаарын (грециялык Никей, түркиялык Бурса шаарынан анча алыс эмес жерде) чалгындоодон кийин, Султан Орхандын (1326—1359 жылдарда Осман мамлекетинин экинчи ханы) демилгеси менен, чалгынга катышып, курман тапкан тайманбас кыргыз баатырларынын эрдиги үчүн аларга атайын арналып күмбөз салынган. Ал заманда күмбөз жөндөн жөн жерде салынбайт эле — Кыргыз жоокерлери укмуш баатырлыкты көрсөтүшкөн.




КЕЛИН ЖАРЫШ, КЫЗ ЖАРЫШ

Кыргыз эли байыртадан эле мал жандуу эл. Айрыкча жылкы өстүрүүнү жакшы көрүшөт. Анткени, жылкы кыш күндөрү көбүнчө талаадан кар тээп оттойт, колго анчалык карабайт. Минсе каалаган жерине өз убагында жеткирет, ишеничтүү унаасы болот. Ошондуктан, кыргыз эли бүгүнкү күндө да «ат адамдын канаты» дешип жорго, таскактуу аттарды жогору баалашат. Аны өстүрүүгө көп көңүл бөлүшөт. Дүйнөгө белгилүү




АТ ЧАБЫШ

Ат чабыш кыргыз элини эң манилуу жана кызыктуу оюндарынын бири. «Манас эпосунда » да ат чабыш тууралуу көп маалыматтар бар. Күлүк аттарды саяпкерлер таптайт. Чабылуучу аттын кандай күлүк экендигин алдын ала көрө билген сынчылар, чабышка түшкөн аттардын сүрөөчүлөрү болот.




КӨК БӨРҮ

Кыргыз элинин ат үстүндө ойнолуучу спорт оюндарынын бири. «Манас» эпосундагы: Бөлүнүп ордо, чын мөрөй, Атпай турган жер бекен? Жатпай оюн, көк бөрү Тартпай турган жер бекен? — деген саптар көк бөрүңүң байыркы оюндардан экендигин баяндайт.