Tag: Салт

Конок тосуу

Элибизде «конок айттырбай келет» деген сөз бар. Айт-кандай эле, ата-бабадан келаткандай, конок кайсы убакта келбесин, кыргыздар-дын дасторкону жайылып, үстүндө тамак-ашы толуп турат. Шашылыш баратып кайрылган Кудайы конокко үй ээси жок дегенде ат үстүнөн болсо да суусун жуткурбай койгон эмес. Илгертеден келаткан бул салтыбыз азыркы күнгө чейин өз нугун жоготпостон уланып келүүдө. Конок насиби Сыйлуу тамакты




Бала күтүүдөгү ырым-жырымдар

Кыргыз элинин өзүнө мүнөздүү салт-санааларын үйрөнүп, билиш үчүн коомдогу үй-бүлөлүк мамилелерге токтолуу зарыл. Себеби ар бир кыргыздын үй-бүлөсүн баштан аяк ар кандай ырым-жырым, үрп-адат коштоп жүрөт. Баланын бойго бүтүшүнөн тартып, аны тарбиялоо, эрезеге жеткирип, үйлөнтүп-жайлантып, өзүнчө энчи бөлүп берүү, андан ары орун-очок алып, акыры о дүйнөгө сапар алышында түрдүү каада-салттар күнүмдүк турмуштун мыйзам-ченемдүү көрүнүштөрү катары




Кыргыз мурасы: кылымдар тереңинен кылымдар кыйырына

Акыркы 20 жылда кыргыз улуту өзүн-өзү таанууга аракет жасап, ата-бабалар мурасы болгон салт-санааларыбызга, кол өнөрчүлүгүбүз менен буюм-тайымдарыбызга кайрылып, барктай баштадык. Бул бизге эгемендик берген эң башкы белек десек болот. Кыргыз улуту эң байыркы элдердин катарына кирерин бүгүн окумуштуулар бир ооздон айта башташты. Мындан он жыл мурда «Кыргыз этнонимине 2200 жыл» аттуу темада эл аралык симпозиум




Элди эл кылып келген тыюу-чектөөлөр

Башка социалдык кубулуштар сыяктуу этикет — карама-каршылыктуу, көп өңүттүү түзүлүшкө ээ. Андыктан, этикет маселеси эреже катары тилдик жана тилдик эмес кошумча каражаттардан болгон үндүн түрдүү угум, басым, тынымдарын, ымдоо-жаңсоолорун өз ичине камтыйт. Ошондуктан, өз ара сүйлөшүү учурунда колдонулган бул белгилер карым-катыштын бир булагы катары этикеттик жагдайга да кызмат кылат.




Түлөө берүү

Бул — ар кандай кырсыктардан аман калганы же алыска аман-эсен барып келгени үчүн жаратканга ыраазы болуп мал союп, этин бышырып, элге таратуу, бата алуу. Түлөө көбүнчө катуу ооруп айыкканда, кыйналып аман-эсен көз жарып алганда, бийик жерден жыгылганда, оор кырсыктан башы кутулганда берилет. Түлөөгө, адатта, кой-эчки, козу-улак, тай-торпок өңдүүлөр союлуп жүрөт. “Көк Асаба” (“Кыргыз гезиттер айылы”),




Бертик суроо

Бул — бели нооказдап (мертинип) калган адамды эмдөө аракети. Илгери элибиз көбүнчө боз үйдө тургандыктан бала-бакыра өзү көрүнбөй туруп, сузгуну эшиктен үйгө сунчу. Үйдүн адамдары аны дароо түшүнөт, өзүлөрүн көргөзбөй сузгуга колунда барын салуу. Көбүнчө ага ун, май, эгин, туз, эт, сүт өңдүүлөр түшөт. Бели мертинген аны ошол турушу боюнча бышырып ичет, жейт. Мындан ооруга




Аксарбашыл айтуу

Жүрөк сезген кырсыкты алдын ала болтурбай коюуга жасалган далбас. Кудайдан шыбага күтүү үчүн айтылган өтүнүч. «Ээ, кудай аксарбашыл» деген сөздүн артында, ушул кырсыктан аман калса, кой соем, кан чыгарам, түлөө өткөрөм (аксарбашыл — башы сары ак кой соем) деген маанини билдирет. Албетте, «сактансаң сактайм» деген Кудайдын шерти бар. “Көк Асаба” (“Кыргыз гезиттер айылы”), 20.12.2011-ж.




Садага чабуу

Бул — адамдын алтын башынын алыстан, кан майдандан, кандайдыр бир кырсыктан кудай жолунан аман келгенин, эл-журтун көргөнүнүн шарттуу белгиси катары улакты мууздап, өпкө-жүрөгүн дароо сууруп, башынан ырымдап тегеретүү, кудайга жалынуу, үйдөгү сүйүнүч, ыраазылык, адамды урматтоочулук. Бул үрп-адаттын мааниси терең. “Көк Асаба” (“Кыргыз гезиттер айылы”), 20.12.2011-ж.




Ажаат ачуу

Бул — зарылып турган адамдын керегине жароо, анын башына түшкөн кыйынчылыктан куткара туруу. Ажаат ачууга ошол адамдын карызын төлөө, ажаатчыл береселерин көздөө. Же аласасын ал адам кечип жиберүү, карыз бирдеме берүү, кириптер адамдын башын бошотууга жардамдашуу сымалдар мисал боло алат. Андайлар тууралуу «Ажаатчыл адам», «Ал жок дебейт», «Ал ажаатка жок» өңдүү жөрөлгөлүү сөздөр айтылат. Ажаат




Кошумча

Кошумча-жамандык-жакшылыкта элибиздин бири-бирине көрсөткөн жардамы, урмат-сыйы. Ар ким алына жараша (акча, мал, кийит, эгин-тегин, чөп-чар, отун-суу) жай айтат. Берешен элибиз ортодон чыгарып, белгилүү өлчөм чыгарат, же биригип мал союп, ал шарттуу түрдө болот. Бул «ыража» деп да айтылат. Айыл арасында, же тууган ичинде жону жукалардын башына жаманчылык түшсө бир жеңден кол, бир жакадан баш чыгарып,




Сүннөттүн сүрү жана сыры

Балага сүннөт той берүү илгертеден бери ырым-жырым катары каралып келет. Учурда «бышыкчылык кезде баламды сүннөткө отургузайын» деген ата-энелердин саны арбын. Бирок, сүннөткө отургузуунун өзүнүн ыкмасы, шарты бар. Булар тууралуу Бишкек шаарынын медициналык тез жардам балдар клиникалык ооруканасынын күндүзгү хирургия бөлүмүнүн башчысы Жеңишбек Миңбаев кеңеш берет.




Бейшенбек Муканбетов, Татар республикасындагы улуттук маданият жана ынтымак уюмунун төрагасы: «Татарлар башка улуттарга караганда кыргыздарды баалашат»

Бул рубрика аркылуу ар кайсы элдердин өзгөчөлүктөрү, чет мамлекеттер тууралуу бизди кызыктырган суроолорго жооп издейбиз. Татар элинин жашоосу, адаттары, ал жактагы кыргыздардын абалы тууралуу Казань шаарында жашаган мекендешибиз Бейшенбек Муканбетов менен маектештик.